سه درم با گلقند شكرى يا عسلى دو درم نافع . و اگر خوف تشنگى باشد شربت ليمو يا شربت اسطوخودوس و غيره ممزوج نمايند و يا مطبوخ اسطوخودوس خطمى مويز منقى اصل السوس مقشر كوفته گاو زبان كشنيز با شكر يا خميره بنفشه يا گلقند بدهند و يا باديان نيم‌كوفته دو درم بيخ باديان نيم‌كوفته چهار درم اسطوخودوس سه درم در نيم آثار آب بجوشانند هرگاه سوم حصه بماند صاف نموده دو توله شهد يا شربت بنفشه آميخته بنوشند . و نزد حكماى هند بيخ بانسه نيم‌كوفته پنج درم جوشانده صاف كرده نيم دام شكر سفيد آميخته نوشيدن مفيد صداع بارد و حار است . و ايضا پوست هليله زرد زنجبيل كشنيز آمله پوست بليله بابرنگ مساوى يك دانگ كوفته در نيم آثار آب بجوشانند هرگاه چهارم حصه بماند صاف نموده نيم گرم بنوشند و گاهى قصب الزريره عوض زنجبيل ميكنند . بالجمله خوردن معجون و بيد الورد و تكميد سر بخرفه گرم و جاورس و انكباب بر آبى كه در آن ادويه گرم پخته باشند تضميد بثفل آن نفع مىكند و كذا دخول حمام مفيد بود ليكن مكث طويل در آن نشايد و تقليل غذا و ترك آن به حسب طاقت و تليين طبع به حقنه و يا مطبوخ بنفشه و انجير و غيره با ترنجبين يا شيرخشت نمايند و خوردن انجير منقوع به ماء العسل نيز ملين طبع است و بعد تليين تناول جوارشات گرم مثل اطريفل كبير و فلافلى و فلاسفه و ترياق اربعه و مانند آنها قبل از غذا و بعد آن نافع و تدهين سر به ادهان حاره مثل روغن عنبر و قرنفل و دارچينى و اقحوان و سداب و فرفيون و دهن راحت و مانند آن مفرد و مركب مفيد . و اگر در روغن سداب يا روغن به آن يا مزرنجوش يا سوسن يا ياسمين يا اقحوان يا روغن حب الغار يا قسط يا بيدانجير يا بادام تلخ و مانند آن اندكى فرفيون و قليلى افيون حل كرده و يا بدون افيون و بپارچه پشمى يا اسفنج آغشته گرم نموده بر يافوخ اندازند و چون سرد گردد باز گرم نمايند و همچنين تا صداع زائل گردد به عمل آرند نافع بود . و ايضا چون در حمام گرم آب گرم متواتر بر سر ريزند تا سر او گرم گردد و چون از حمام برآيند سر خود را بپوشند و از هواى سرد محافظت نمايند مفيد بود ليكن بايد كه تپ نباشد كه در حالت تپ به حمام رفتن مضر است و مضغ انبر و راوند و مصطكى هر واحد نافع و خوردن گندنا نيز نافع صداع بارد است . الحاصل مبرود سرما رسيده را در مكان گرم نشانيدن و غذا كم دادن و تليين شكم بخورانيدن گلقند و يا مطبوخات يا اغذيه ملينه يا شيافات صابون و غيره و حقنه و احتراز از سائر حركات بدنى و نفسانى چون انديشه و غم و جماع و غير آن و رسيدن سرما بدان ضرورى است . و از كمادات اسرع در تسكين اين صداع آن است كه سليخه و اشنه و اسارون و قرنفل و دارچينى و هيل و زعفران را كوفته در لته بندند و گرم كرده تكميد نمايند و يا در آب جوشانيده و بمثانه پر كرده استعمال كنند . و از انكبابات عمده آنكه دارشيشعان در آب جوشانيده بعد پوشيدن چادر انكباب نمايند . و هرگاه آب نيم گرم بماند باز بر آتش گذارند و همچنين مكرر به عمل آرند تا آنكه صداع رفع گردد و انكباب بر بخار آب درياى شور نيز به قول مالقى مفيد است سپستان جوشانيده بخار او استنشاق نمودن هم نافع . و از سعوطات قوى التأثير اين است كه جندبيدستر و فرفيون مساوى سحق كرده به روغن زنبق كه در آن سعد مطبوخ باشد يا به روغن سوسن آميخته به عمل آرند و سعوط بندق هندى در آب سوده معمول است و تسعيط به زهره كلنگ و ماكيان و تذرو نيز نافع و كذا موميايى محلول در روغن ياسمين و كذا جندبيدستر يا نوشادر در روغن ترب و سعوط به قدر يك حبه از برشعسا در آب مرزنجوش مجرب و تسعيط مر مكى در شراب يا آب خالص نيز مفيد . و به قول شيخ از سعوطات نافع صداع بارد اين است كه شونيز را در سركه يك شب تر كنند و صبح سائيده بدان سعوط كنند و نزد اطباى هند سعوط به آب بهنگره با هم‌وزن آن شير زنان يا شير بز مقدار بيخ قطره . و اگر بهنگره تازه بهم نرسد خشك آن را به شير سائيده صاف نموده چكانيدن سودمند و سعوط يك دو قطره روغن تلخ نيز نافع . و ايضا سعوط روغن گلچگان و كذا فلفل دار و فلفل قرنفل همه يا دو يا يك به عرق باديان حل كرده و كذا آب برگ درخت دونه صاف كرده دو سه قطره و كذا بيخ كئهل جوش داده قدرى آب او گرفته و كذا بابرنگ زنجبيل قدرى و قند سياه مثل او به آب گرم سحق كرده و كذا گل ياسمين سه عدد در روغن ماليده و كذا نوشادر و كلونجى هر يك دو سرخ به آب سائيده به روغن گاو آميخته مفيد درد سر بارد است . و از نفوخات عنبر مشك مرواريد مساوى سوده در بينى دميدن عجيب الاثر است و كذا نفوخ گندم منقوع در شير عشر و مجفف و مسحوق كه معمول استاد مرحوم است و همچنين اين نفوخ تنباكو و زنجبيل و غيره مجرب حكيم اكمل خان در اين باب سودمند است زنجبيل سه ماشه الايچى خرد چهار عدد دارچينى چهار ماشه تنباكو سورتى نيم پاو جوزبوا دو توله قرنفل سه عدد زعفران سه ماشه فلفل دكهنى دو ماشه نمك لاهورى سه ماشه صندل سفيد سه ماشه مثل سرمه سائيده نصف ادويه در گلاب خوب ممزوج نموده بعد از آن همه ادويه يك جا كرده در شيشه نگاه دارند صبح و شام به قدر يك ماشه استعمال كنند و كذا بمغز تخم سرس و يا برگ كنير خشك كرده عطسه آوردن مفيد و قاقله كبار و يا دارفلفل سائيده نيز نافع . و از شمومات شم ياسمين در اينجا